« رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران: جایزه جهانی ادیان توحیدی نشان دهنده جایگاه والای مذاهب در عصر کنونی است | صفحه اخبار | عکسهای هماندیشی «تزيين کتب آسمانی و تصويرسازي آموزه هاي انبيا» »
آيدين آغداشلو: هنر، امر انتقال پیام الهی را زیباتر کرده است
هم اندیشی «تزيين کتب آسماني و تصويرسازي آموزه هاي انبيا» روز گذشته در موزه هنرهای دینی امام علی(ع) و در حاشیه جایزه جهانی ادیان توحیدی، برگزار شد.
به گزارش اتاق خبر جایزه جهانی ادیان توحیدی، در این هم اندیشی آیدین آغداشلو درباره «پيشينه هنرهاي تجسمي در عرصه دين»٬ دکتر مهناز شايسته فر در رابطه با «سير تذهيب و تزيين در کتب آسماني»، رضا عابديني با موضوع «نقش طراحي و گرافيک مدرن در بيان آموزه هاي انبيا» و سيد مجتبي حسيني در خصوص«خوشنويسي در خدمت کلام وحی» به سخنرانی پرداختند.
در این مراسم پس از پخش کلیپ جایزه جهانی ادیان توحیدی، آيدين آغداشلو درباره تزيين كتب آسماني و تصويرسازي آموزههاي انبيا به سخرانی پرداخت. او در بخشی از سخنانش گفت: «جستجوي انسان در پي يافتن معنايي غير از روابط و مسايل موجود و مطرح در زندگي روزانه، به روي آوردن او به «ماورا الطبيعه» و آنچه كه در شناخت محدود او نميگنجيد منجر شد. بنابراين درست است اگر بگوييم كه «دين» همراه با انسان زاده شد و از همان آغاز تمدن، به صورت بخشي اصلي و غيرقابل تفكيك از زندگي و خٍرد و آرزوي او درآمد و همين كه دانست نه همهچيز را ميداند و ميشناسد و نه خرد مفيد و كارساز او پاسخگوي همه سؤالات بيشمار اوست، سر را بلند كرد و به آسمان نگريست و چاره خواست.»
آغداشلو در ادامه افزود:« اديان گوناگون و متعدد، اديان سرزمينهاي بيشمار، ناچار از تصويرگري تصوري شدند كه به باور آيد و ملموس باشد و هنرهاي تصويري و تجسمي چنين وظيفهاي را برعهده خود گرفت. نقاشي بر روي ديوارههاي غارهاي بيست هزار سال پيش به آرزوهاي جادويي انسان شكارچي جامه تصوير پوشاند و تا قرنهاي دراز به خدايان موهوم و گوناگون- كه نشانههاي نيروهاي ناشناخته و قهار طبيعت بودند- صورتي غريب و تمثيلي بخشید. آثار باقي مانده از چهار پنج هزار سال پيش، نه تنها آداب و آيين پرستش اين خدايان را- به دقت- ترسيم و ضبط ميكنند، بلكه حضور آنان را در تمامي امور روزمره مردمان قطعيت ميبخشند و پرستش دينِ بتها و خدايان، بدون ياري حجاران و مجسمهسازان و نقاشان، هرگز نميتوانست ممكن و جامع و قابل قبول باشد.»
این هنرمند طراح و گرافیست در ادامه سخنانش اظهار کرد: «اديان توحيدي، اما در آبشخور ديگري سيراب شدند. شمعدانها و طومارها و لوحهاي معابد يهوديت، بخش مجسم و ابزار آيينهاي عبادتي شدند كه هرچند از هنرهاي تجسمي دوري جسته بود، اما به دست ساختههايي، همچنان نياز داشت تا مراسم را رسميت بخشد و اجرا كند.»
آغداشلو در بخش دیگری از صحبت هایش با اشاره به خوشنویسی و تذهیب قرآن گفت:«اين چنين شد كه خوشنويسي و تذهيب و جلدسازي كلاما… مجيد، در طول هزار و چهار صد سال، الگو و رهنمودي شد بر خاكساري و تكريم انسان در برابر ذات پروردگار و كلام او و از اين راه، تمامي حوزهها و زمينههاي كتاب آرايي اسلامي را سيراب كرد و بر كشيد و برسندي نشاند كه تا به امروز هم والا و فاخر و بينظير مانده است و امر انتقال پيام الهي را- به زيباترين و هموارترين وجوه- ممكن كرده است.»
دكتر مهناز شايستهفر، استادیار دانشگاه تربیت مدرس، دیگر سخنران این هم اندیشی بود که درباره سير تذهيب و تزيين در کتب آسماني به صحبت پرداخت. او گفت:« كتاب آرايي بخشي از هنرهاي تجسمي است كه در هر تمدن و منطقهاي، مسير خاص تطور خود را پيموده و لاجرم تحت تأثير شرايط مختلف پيراموني اعم از باورها و سلايق شخصي، اجتماعي، مذهبي، تواناييهاي تكنيكي و سنن تصويري بوده است كه تذهيب و تزيين صفحات كتب آسماني نيز به عنوان بخشي از آن تابع همين شرايط است. مطالعه و پژوهش در تذهيب و تزيين كتب آسماني در ارتباط با باورهاي مذهبي و تقدس و اهميت اعتقادي اين كتب دقت و توجه بيشتري را ميطلبد.» مدیر مرکز مطالعات هنر اسلامی در ادامه سخنانش با اشاره به عناصر مذهبی اعلام کرد:« از عناصر تذهيبي كه در قرآنهاي دوره مورد بحث، استفاده شده ميتوان به نقش ستاره چند گوش، فرمهاي هندسي، جدول كشيهاي مركب، ترنجها و شمسههاي كوچك حاشيه اشاره کرد. همچنين استفاده از حروف سرآغاز منقوش يا مصور درهم بافته شده، ظرافت تغزلي در پيكرهها، كاربرد رنگهاي درخشان و علاقه به ريزهكاري و تزيين، از جمله ويژگيهايي است كه در آراستن انجيلهاي اين دوره از آن استفاده شده است. البته وجود نقاط اشتراك، تأثيرپذيري و وامگيري آن دو از يكديگر بسيار محدودتر از تأثيرگذاري سنتهاي هنري منطقهاي و اعتقادات مذهبي بر كيفيت تزيينات آنها در دوره موردنظر بوده است.»
اما رضا عابدينی دیگر سخنران این هم اندیشی بود. عابدینی که درباره نقش طراحي و گرافيک مدرن در بيان آموزه هاي انبيا سخن می گفت، اعلام کرد:«حقيقت اين است كه طراحي گرافيك از آنجا كه ماهيتاً هنري است كه با ظهور مدرنيزم در غرب پديد آمده است، ذاتاً مناسبتي با دينداري و به معناي اعم امر قدسي ندارد. چرا كه اساساً مدرنيزم حركتي بود كه يكي از وجوه شناسايياش بياعتنايي به مذهب بود و گريز از روايات مذهبي كه در قرون گذشته هنردر غرب همواره با آن معنا پيدا ميكرد. »این هنرمند طراح و گرافیست در بخش دیگری از صحبت هایش افزود: «تنها با نگاه كردن به فهرست موضوعات كتابهاي منتشر شده در سراسر جهان در مييابيد كه موضوعات مذهبي و حتي اجتماعي و بعد سياسي از كمترين ميزان توجه برخوردارند. موضوع جهاني شدن از يك طرف و ترس از برچسب فناتيك بودن از طرف ديگر از دلايل اين عدم توجه به موضوعات مذهبي است. بنابراين اغلب طراحان ترجيح ميدهند كه با موضوعاتي سروكار داشته باشند كه جهان شمول هستند و به طوركلي به تمامي انسانها به دور از در نظر گرفتن مذهب و نژاد ميتوانند مخاطب اثر گرافيك باشند. » رضا عابدینی در پایان سخنرانی اش گفت: «در يك دهه گذشته انجمنها، كليساها و مجامع مذهبي متوجه قدرت غيرقابل انكار طراحي گرافيك شدهاند و به همين جهت سفارشات مستقيم به طراحان گرافيك حرفهاي از طرف آنها داده شده است. كه البته اين اقبال به تغيير كلي نگرش جامعه غربي به موضوع مذهب نيز همراه است.»
آخرین سخران این هم اندیشی سيدمحمد مجتبي حسيني، خوشنویس و پژوهشگر بود. او که با موضوع «خوشنويسي در خدمت کلام وحی» سخن می گفت، اعلام کرد: «پس از اسلام آوردن ايرانيان، قرآن، مايه توجع قاطبه مردم و كانون توجه عالمان و فاضلان و هنرمندان شد. به اين ترتيب كتاب آرايي، نسخهپردازي ممتاز و يگانه ايرانيان- در قياس با ساير ملل و نحل بر پايه «قرآن» نگاري شكلي ديگر گرفت. هنرمندان در تجليل و تسبيح كلام الهي تمام توان و جان خود را بيدريغ به كار ميگرفتند، صبر جانسوز را به ياري و آلام را به هيچ تا قرآن- پيام پروردگار- در نهايت امكان انساني، اصيل و جميل باشد.» حسینی در ادامه سخنانش افزود:«هرچند قرآن نگاري غايت القصواي خوشنويسان معتقد ايراني در دراز ناي تاريخي بيش از هزار سال بوده، ليكن با تأسف و دريغ شمار قرآنهاي كتابت شده در سده اخير، همچنين كيفيت هنري آنها در ضروري شگفتآور قرار دارد. به تقريب ميتوان گفت كه تعداد قرآنهايي كه پس از كتابت، كتابگري و آرايهبندي شدهاند از تعداد انگشتان يك دست فراتر نميرود.» او در پایان سخنانش گفت: «بررسي قرآن نگاري و كتابت مصحف شريف و مقايسه نسخههاي كتاب آسماني در ادوار مختلف تاريخ ايران نكات و دقايقي را به پژوهشگران علاقمند، هنرمندان و مسئولين فرهنگي مينمايد، كه جاي تأمل و تدبير دقيق و كارشناسانه دارد و با بازشناسي اين راه و مطالعه بر فرازها و فرودها ميتوان درتوانمندسازي و رونق بخشيدن به اين سنت حسنه قديم و قويم نقشي نو در انداخت.»
اتاق خبر جایزه جهانی ادیان توحیدی